De beiaard(en) van Breda

De beiaard bestaat uit 49 klokken, op basis van een Bes-klok van 3500 kg. De klokken zijn uit verschillende tijden afkomstig. Tijdens de restauratie in de jaren vijftig zijn ze op elkaar afgestemd:

  • 2 klokken van Passchier Melliaert uit 1694. Oorspronkelijk waren dit luidklokken; thans functioneren ze tevens als uur- en half uurslag (bes en es).
  • 4 klokken uit de beiaard die Willem Witlockx in 1723/24 goot.
  • 11 klokken uit de beiaard van Gillett and Johnston (Londen), in 1929 in gebruik genomen en gedurende de Tweede Wereldoorlog gevorderd.
Al deze klokken bevinden zich in de laagste twee octaven van de beiaard; zij bepalen in belangrijke mate de klankkleur. Tijdens de laatste grote restauratie (1950/52) zijn hieraan toegevoegd:
  • 32 klokken van Klokkengieterij Eysbouts (Asten).
Tijdens de restauratie van 1976/77 werden de inrichting, de klokkenstoel en het klavier geheel vernieuwd. De inrichting van het automatisch speelwerk is in het voorjaar van 1995 gerestaureerd.

De stadsbeiaardier bespeelt de beiaard iedere dinsdag- en vrijdagmorgen van 10.30 tot 11.30 uur. Daarnaast zijn er jaarlijks een 25-tal extra bespelingen: bij speciale gelegenheden als de opening van het Jazz-festival, tijdens stadswandelingen van de Heemkundige Kring Breda, tijdens congressen, enz.
Hiertoe behoren ook de speciale concerten op de donderdagen in juli en augustus waarvoor gastspelers worden uitgenodigd uit binnen- en buitenland. Eénmaal per seizoen vindt een zogenaamd BEIAARDSPEKTAKEL plaats (een plus-festival, in de derde week van augustus), een traditie sinds 1985. Dan wordt het spel van de beiaardier gecombineerd met andere instrumenten: synthesizer, dixielandorkest, mandoline, koor, koperblazers, strijkkwartet, enz.

Het Automatisch Speelwerk van de Grote Toren

De gietijzeren trommel dateert uit 1908 en werd geleverd door de firma Addicks te Amsterdam. De trommel telt 36.000 gaatjes en kan 60 hamers bedienen. De omlooptijd is ca. drie minuten.
Dit automatisch speelwerk speelt ieder uur vier melodieën, van 's-ochtends 7 uur tot 's-avonds kwart voor 11. Elk van de vier melodieën klinkt dus per dag elf keer, oftewel 1900 keer per half jaar. Daarna worden nieuwe stukken op het speelwerk gezet: de trommel wordt 'verstoken'. Deze gewoonte bestaat in Breda reeds meer dan 400 jaar.
Het bewerken en versteken van de melodieën behoort tot de taak van de stadsbeiaardier. Voor de keuze daarvan maakt hij gebruik van eventueel ingediende verzoeken; deze kunnen bij de Grote Kerk of bij De Nieuwe Veste worden ingeleverd.

Zie voor een complete opgave (ook auditief) van 37 jaar 'versteken te Breda': www.jacquesmaassen.nl

Jacques aan het klavier